Finanse publiczne

Pod tym terminem kryje się ogromna ilość procesów związana z gromadzeniem, podziałem i wydawaniem publicznych środków pieniężnych, zgodnie z przepisami prawa i jego wytycznymi oraz finansowaniem deficytu budżetowego i obsługą długu publicznego.

W szczególności dotyczą gromadzenia dochodów i przychodów publicznych, wydawania środków publicznych, finansowania potrzeb budżetu państwa, zaciągania zobowiązań angażujących środki publiczne, zarządzania środkami i długiem publicznym.

Głównymi organami tworzącymi ten sektor są Organy władzy publicznej, Organy administracji rządowej, Organy kontroli i ochrony prawa, Sądy i trybunały, ZUS i KRUS, NFZ wraz z samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej, uczelnie publiczne, Polska Akademia Nauk i inne.

Podstawowymi pojęciami związanymi z funkcją finansów publicznych są: alokacja, redystrybucja, kontrola i stabilizacja.

Alokacja: państwo może przemieszczać środki na zadania, które ma obowiązek spełniać, na dziedziny które nie przynoszą zysku ale pełnią istotne funkcje dla państwa i zbiorowych potrzeb obywateli.

Redystrybucja czyli wtórny podział PKB to mechanizm dzielenia środków ze sfery produkcyjnej, i przekazywanie ich do sfery nieprodukcyjnej na potrzeby zbiorowe, które ma państwo ma obowiązek zaspokajać. To podstawowa funkcja finansów publicznych.

Kontrola pozwala na wyciąganie wniosków o stanie gospodarki państwa i przeciwdziałanie nadużyciom w rozdzielaniu finansów publicznych na podstawie ewidencjonowania wszystkich zjawisk finansowych przez jednostki rządowe i administracyjne.

Stabilizacja gospodarcza czyli zmniejszenie bezrobocia, regulowanie popyty, rozwój harmonijny równomierny dokonywane jest przez państwo przez dobór źródeł dochodów i ustalenie sposobów ich wydawania, tak aby zachęcić lub zniechęcić do aktywności gospodarczej.

Budżet większości państw świata zakłada deficyt do około 5%, podczas kryzysu gospodarczego państwa prowadzą politykę interwencjonistyczną polegającą na podnoszeniu deficytu  budżetowego.

Oznacza to zwykle wydanie znacznej ilości obligacji skarbowych, co z kolei powoduje wzrost oprocentowania i podniesienie kosztów kredytów w całej gospodarce. Sposobami radzenia sobie z deficytem jest podniesienie podatków, ograniczenie wydatków, inflacja lub sprzedaż majątku państwa (prywatyzacja).

Wieloletni Plan Finansowy 2011-2013

W sierpniu 2010 roku rząd przyjął Wieloletni Plan Finansowy Państwa, którego pierwsze skutki odczuliśmy już na początku 2011 r.

Najwięcej kontrowersji wzbudzała i wzbudza zmiana stawek VAT na 5%, 8% i 23%.

Przewidywany deficyt na 2011 r. ma wynieść 45 mld zł, w 2012 40 mld zł, w 2013 30 mld zł. Dalej rząd przewiduje wzrost PKB w latach 2011-2013 w tempie: 3,5% w 2011, 4,8% w 2012 i 4,1% w 2013.

W tym czasie planowany jest spadek bezrobocia, w 2011 r. ma wynieść 9,9%, w 2012 8,6%, w 2013 7,3%.

Natomiast dług publiczny będzie wynosił w poszczególnych latach 54,4% PKB, 54,6% PKB, 53,7% PKB.

Dochody skarbu państwa mają wynosić: 268,2 mld zł w 2011 r., 290,7 mld zł w 2012 r., 304,2 mld zł w 2013 r., wydatki będą rosły średnio o 4-1,1% w okresie trzech lat.

Cechą charakterystyczną polskiego budżetu jest duży udział wydatków publicznych, wynoszący nawet 45% PKB, co jest spowodowane współfinansowania projektów unijnych i wpływu środków z Unii do budżetu. Wartości te powinny być niższe w porównaniu do poziomu rozwoju gospodarczego, dlatego Minister Finansów zaproponował wydatkową regułę dyscyplinującą, wprowadzającą oszczędności. Maksymalny wzrost wydatków elastycznych ma zostać utrzymany na poziomie 1% powiększonego o inflację.

Plan zakłada systematyczny wzrost dochodów z podatków i w kolejnych latach należy się spodziewać ich dalszego podniesienia jako dodatkowego mechanizmu zabezpieczenia finansów (podwyżka może być wprowadzona na maksymalnie 3 lata).

Nie przewiduje się sytuacji, w której dług publiczny przekroczy 55% w relacji do PKB, oznacza to że prawdopodobnie VAT nie zostanie podniesiony o kolejne punkty.

Według planu pożyczki Skarbu Państwa obejmujące deficyt budżetowy i deficyt budżetu środków unijnych oraz refundację części składek przekazywanych przez ZUS do OFE spadną do 38,6 mld zł do 2013 r. co przyniesie znaczne oszczędności. Z drugiej strony różnicę mają pokryć prywatyzacje czyli wyprzedaże majątku Skarbu Państwa, co nie jest dobrą wiadomością. Przede wszystkim będzie to sprzedaż akcji PZU S.A. i PKO BP S.A.

Inflacja w 2011 r. ma wynieść 2,3% a w dwóch kolejnych latach 2,5%, równocześnie przewiduje się wzrost płac w gospodarce narodowej.

Nie należy spodziewać się podwyżek w sferze budżetowej a nawet ograniczeń wzrostu funduszy dla tej części administracji państwowej.

Plan będzie co roku aktualizowany przez rząd, na dwa miesiące od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej.

Finanse rodziny

Zazwyczaj nie posiadamy niczym nieograniczonego budżetu, z którego możemy swobodnie wydawać na co i kiedy tylko zechcemy. Niestety najczęściej finanse rodzinne są mocno napięte i trzeba się starać, by starczyło od pierwszego do pierwszego. Ciągle jeszcze wielu ludzi nie kontroluje swoich wydatków, a to błąd, bo być może panując nad finansami lepiej udało by się nimi gospodarować i okazałoby się, że braki w budżecie nie są takie duże. Oczywiście najlepiej zacząć od przejrzenia rachunków. Potem zaś dobrze przeanalizować zakupy i to, co się z nimi dzieje po powrocie ze sklepu. To są najprostsze sposoby na to, by poprawić stan rodzinnych finansów. Chociaż oczywiście można też spróbować inaczej i poszukać dodatkowego zatrudnienia. W praktyce jednak ten drugi sposób może się okazać kompletnie niewykonalny, bo już maksymalnie wykorzystujemy swój czas. Może więc lepiej faktycznie poświęcić jeden miesiąc na to, by dokładnie sprawdzić jak wykorzystujemy swoje pieniądze, zarówno my, jak i pozostali członkowie rodziny.

Przedsiębiorczość

Przedsiębiorczość, to nie tylko umiejętność zdobywania pieniędzy, to także sprawne gospodarowanie własnymi finansami. I oczywiście nie chodzi tutaj o to, by od razu inwestować na giełdzie albo zakładać własną działalność gospodarczą, ale po prostu o to, by rozsądnie planować swój budżet, tak by nie mieć problemu z brakiem gotówki pod koniec miesiąca. Najbardziej skuteczną metodą jest po prostu planowanie i kontrola wydatków. Dzięki planowaniu, a przede wszystkim trzymaniu się sporządzonego planu nasze domowe finanse stają się całkowicie przewidywalne. Wiemy ile wydamy, co kupimy i ile uda nam się zaoszczędzić. Jeśli jesteśmy dobrze zorganizowani i przedsiębiorczy mamy też odłożone pieniądze na nieprzewidziane wypadki, które zawsze mogą się zdarzyć. Dla nas nie będą one jednak wielkim problemem, bo się zabezpieczyliśmy i to pozwala nam spokojnie i w miarę bezstresowo przetrwać kryzys. A to jest bezcenne wobec tego, co może się dziać w sytuacji, gdy kompletnie zlekceważyliśmy swój budżet i naraziliśmy się na kłopoty.

Wiadomości finansowe

Wiele stacji telewizyjnych ma w swym programie audycje poświęcone wiadomością z zakresu gospodarki i finansów. Audycje te zazwyczaj odbywają się w studiu w towarzystwie ekspertów z danej dziedziny ekonomii lub gospodarki. Najczęściej wygląda to tak, że jest prezenter i parę osób, które rozmawiają na temat finansów. Podczas takich debat toczą się spory co do sposobów patrzenia na sprawy ekonomiczne. Programy finansowe informują również telewidzów o aktualnym stanie na giełdzie. Podaje się tam też kurs walut. Dzięki takim programom wiemy kiedy jest dobry okres do sprzedaży obcych walut, a kiedy do kupowania. Wiadomości finansowe informują nas również o wydarzeniach ze świata ekonomii. Jeśli jakiś duży bank upada lub zostaje wchłonięty przez inną instytucję, to jest o tym mowa w wiadomościach. Podobnie jest ze wszelkimi oszustwami finansowymi, podaje się je jako ważne wiadomości po to aby ustrzec telewidzów przed podobnymi oszustami, którzy tylko czekają, żeby dorwać się do naszego portfela.

Planowanie finansów

Każdy przedsiębiorca, który chce aby jego działalność gospodarcza miała się dobrze przez jak najdłuższy okres czasu musi planować swoje finanse, to znaczy tak rachować wydatki z dochodami, aby w kasie firmy nigdy nie było debetu. Cała idea prowadzenia interesów polega na zarabianiu pieniędzy, a nie na ich traceniu. Dlatego też niezbędny jest dobry plan finansowy, czyli tak zwany biznes plan. Biznes plan może ułożyć każdy, ale jeśli bierzemy pod uwagę duże, rozwijające się firmy należy zatrudnić profesjonalistę, który stworzy dla nas optymalny plan finansowy. Dobry biznes plan pozwoli nam zaoszczędzić pieniądze, dlatego koszty poniesione na zatrudnienie takiej osoby nie powinny być traktowane jako strata pieniędzy, ale jako inwestycja na przyszłość. Dobrze przemyślany plan finansowy pozwala zaoszczędzić w firmie nawet do parędziesięciu procent zysków. Dlatego tak ważne jest aby go mieć i jeśli się on sprawdza, to nie można go porzucać, ponieważ biznes bez planu jest jak duży statek bez  kapitana za sterem.